Valentziako Erkidegoa: herri politak

Valentziako Erkidegoa itsasoarekin lotu ohi da, baina izaera handieneko herri askok barnealdean daude, mendiak mendeetan zehar bizitzeko eta eraikitzeko modua markatu duen lekuetan. Valentziako Erkidegoko herririk politenen artean, harkaitzari atxikitako herrixkak, aldapan gora igotzen diren Erdi Aroko alde zaharrak eta oraindik ere zeruertza menderatzen duten harresiak daude, hiru probintzietan barreiatuta: Alacant, València eta Castelló.

Erliebearekiko harreman estu hori eta historia luzea dute komunean, musulmanen eta kristauen arrastoarekin. Guadalest, Alacanteko barnealdean, haitz baten gainetik agertzen da, jatorri musulmaneko bi gaztelurekin, etxe noble batekin eta multzo historiko-artistiko izendatutako alde zaharrarekin. Bocairent, Albaidako Haranean, Erdi Aroko trazadura mailakatua zabaltzen du, eta harrian zulatutako zezen-plaza batekin eta Mairuen Kobazuloekin harritzen du; azken horiek horma bertikalaren erdian irekita daude, eta haien jatorriak zeresana ematen jarraitzen du.

Iparralderago, Morellak erregistroz aldatzen du: Els Ports eskualdeko hiriburua, Castellóko herri garrantzitsua da historikoki, lehen mailako ondare gotikoarekin; nabarmentzekoak dira Santa Maria artzapezpiku-eliza eta San Frantzisko komentua. Hiru herri, barnealdeko hiru paisaia eta Valentziako iragana ulertzeko hiru modu desberdin, lasai ibiltzeko eta kostaldetik oso urrun dagoen erkidegoaren aurpegi bat ezagutzeko ezin hobeak.