Gaztela-Mantxa: herri politak

Gaztela-Mantxa errota-zelai hutsa baino askoz gehiago da, nahiz eta horixe etorri ohi zaigun burura. Haren ertzetan, ibaiak harkaitzean sartzen diren eta goi-lautada hausten hasten den lekuetan, Gaztela-Mantxako herri ederrenetako batzuk agertzen dira, eskualdearen historia ondoen azaltzen dutenak: mugako hiribilduak, amildegien gainean eraikitako gotorlekuak eta lurrari nagusitu beharrean hari egokitzen zaizkion etxe-multzoak.

Júcar ibaia da horietako biren protagonista nagusia. Alarcón, Cuencan, ibaiaren meandro baten gainean ixten da bere harresiekin, jatorri musulmaneko gazteluarekin eta Erdi Aroko elizekin, eta horiei Jesús Mateoren horma-pintura harrigarriak gehitzen zaizkie. Beherago, Albaceten jada, Alcalá del Júcar arroilan zintzilik dago, harkaitzean zulatutako etxeekin, goian gaztelu almohade batekin eta beste inolakoren antzik ez duen forma irregularreko zezen-plaza batekin. Ibaia eta defentsa-iragana partekatzen dituzte, baina bata bere harresien atzean biltzen da eta bestea mazelan zehar barreiatzen da.

Sigüenzak, Guadalajaran, beste istorio bat kontatzen du. Henares ibaiaren goialdean, haren sustrai zeltiberiarrek, erromatarrek eta bisigodoek bide eman zieten gotzain-egoitza eta harana zaintzen duen gotorleku gisa igarotako mendeei, eta hori nabari da hiri monumentalago eta jauntxoago batean. Sigüenzako eliz harriaren eta Júcarreko amildegien artean lurralde honen izaeraren zati handi bat sartzen da.