Errioxa: herri politak

Errioxa txikia da hedaduraz, baina paisaia-aniztasun harrigarria hartzen du bere baitan: mahastiz estalitako Ebro harana, iparraldetik ixten duten mendilerroak eta hegoaldeko mendiak, non klima freskoagoa bihurtzen den eta berdeak dena hartzen duen. Errioxako herri politen artean berehala nabaritzen den hari komun bat dago: mugaren arrastoa. Mendeetan zehar Nafarroaren eta Gaztelaren artean lehian egon ziren lur hauek, eta historia hori begi-bistan dago oraindik gazteluetan, harresietan eta errege-fundazioetan.

San Vicente de la Sonsierrak ondo laburbiltzen du hori. Ebrora begira, Kantabria mendilerroaren oinean, bere gaztelu nafarra eta Santa María de la Piscina ermita gordetzen ditu, eta bere udal-mugartean Neolitotik Erdi Aroko gerretaraino doazen aztarnak pilatzen dira. Sajazarrak, Errioxa Garaian, historia beraren beste bertsio bat kontatzen du: Aguanal eta Ea ibaien ondoan dagoen hiribildu harresitua, Velascotarren gaztelu-jauregiak gidatua, eta ia mila urteko dokumentuak bizkar gainean dituena.

Ezcarayk erabat aldatzen du agertokia. Errege nafarrek sortu zuten San Torcuatoko Picotaren oinean, eta Errioxan euskara hitz egin zen azken lekua izan zen; gaur egun, mendilerroan ibili edo elurretara igo nahi duenarentzat abiapuntu naturala da. Sonsierrako mahastien eta Ezcarayko gailurren artean ordubete eskas dago errepidez, eta hurbiltasun horri esker bidaia berean uztar daitezke Erdi Aroko harria, ardoaren paisaia eta mendia.