Apezpiku jauregia

Frantses Bidea jarraituz Astorgara iristen denak, katedralaren ondoan, Loira ibarretik ihes egindakoa dirudien silueta batekin egiten du topo: dorre zilindrikoak, gezi-dorretxoak, hobia eta almenak. Apezpiku jauregia da, Antoni Gaudík Kataluniatik kanpo eraiki zituen lan bakanetako bat, eta 1962tik Bideen Museoaren egoitza, Done Jakue bideari eskainia. Arkitektoak berak kanpotik gaztelu eta barrutik eliza gisa pentsatu zuen, eta izaera bikoitz hori hobiaren gaineko zubia zeharkatu orduko sumatzen da.

Historia sute batekin hasten da: 1886ko abenduaren 23an erdi aroko etxe zahar handia erre zen, ziurrenik XII. mendean Urraka erreginak emandako orube batean eraikia. Juan Bautista Grau apezpikuak, Gaudíren herrikide Reusen, eraikin berria bere lagunari enkargatu zion, eta hark urrutitik diseinatu zuen, argazki eta marrazkietatik abiatuta. Lehen harria 1889ko ekainaren 24an jarri zen, baina Grauren heriotzak 1893an eta kabildoarekiko desadostasunek arkitektoaren joana eragin zuten. «Andrea, ni ez nintzen joan, bota egin ninduten», aitortu zion urte batzuk geroago Isabel infantari. Ricardo García Guereta-k amaitu zuen lana 1907 eta 1915 artean, zigilu konbentzionalagoarekin.

Merezi du eraikinari poliki-poliki bira ematea. Bierzoko granito zuriak elkarrizketan dihardu ondoko katedralarekin; ahokatutako hiru arkuko atariak masia katalanak gogorarazten ditu, eta ateak apezpiku-kapelak eta borlak ditu apaingarri. Balaustradan arrosak agertzen dira, Reusen ikurra, eta dorreetan Grauren armarria. Atzeko fatxadak, bere absidiolo eta beirate polikromatuekin, barruko kapera salatzen du, eta teilatua koroatu behar zuten aingeruak lorategian amaitu zuten.

Gerra Zibilean kuartel eta Falangearen egoitza izan ondoren, jauregia sakon zaharberritu zuten 2014 eta 2017 artean. 2026tik, Gaudíren tamaina naturaleko eskultura batek, Amancio González leondarraren lanak, harrera egiten die bisitariei lorategietan, haren heriotzaren mendeurrena gogorarazteko.