Jakako Ziudadela

Gotorleku gutxik gordetzen dituzte hainbeste gudu hain leku txikian. Jakako ziudadelaren barruan, bere pabilioietako batean, Miniatura Militarren Museoa dago zain: 23 diorama, non 35 000 berunezko irudi baino gehiagok, ia bi zentimetroko altuera besterik ez dutenek, garai guztietako gerra-eszenak birsortzen dituzten zehaztasunez eta zaporе artistikoz. Ibilbidea Antzinako Egiptoko faraoi baten armadarekin hasten da eta gure egunetara arte iristen da, Espainiako historia militarrari arreta berezia eskainiz.

Miniaturak hartzen dituen multzoak berak ere merezi du bisita. Italiar trazako gotorleku bat da, eta XIX. mendera arte San Pedro gaztelua izenez ezagutzen zen. Haren balioa 1951n aitortu zen, monumentu historiko-artistiko izendatu zutenean, eta 1968an zaharberritze-lan bat egin zitzaion, gaur egun bidaiariak ikusten duen bezala kontserbatzen lagundu zuena.

Denbora luzez esparru militar hutsa izan zen: Espainiako armadak 2008ra arte erabili zuen, eta urte hartan haren kudeaketa Jakako udalaren esku geratu zen. Aldaketa horrek behin betiko ireki zuen gotorlekua hirira eta bertara iristen direnei, eta haren espazioak memoria eta kultura gune bihurtu zituen.

Miniaturen bildumari Guduen Aretoa gehitu zitzaion 2021eko ekainean, garai hartan Lurreko Armadako Estatu Nagusiko buru zen Francisco Javier Varela Salas jeneralak inauguratua. Bertan modu iraunkorrean erakusten da «Hechos de armas, hechos de arte», Pedro Ramón y Cajalek Estatuari dohaintzan emandako hainbat egile eta garaitako obren multzoa. Osagarri ezin hobea da ulertzeko nola gerra ere, mendeetan zehar, sorkuntza artistikoaren iturri izan den.