San Juan de la Peñako Monasterio Zaharra

San Juan de la Peñako Monasterio Zaharrera iristean, Botaya ondoan, Jacako udalerrian, lehenik bere kokalekuak harritzen du: Pano mendiko harkaitzaren azpian babestutako monasterio-multzo bat da, hain leku berezia, ezen berak bakarrik azaltzen baitu zergatik izan zen Aragoiko monasteriorik garrantzitsuena Goi Erdi Aroan eta Done Jakue bideko Aragoiko adarreko etapa bat.

Altxor nagusia klaustroa da, XII. mendean aurrera zela amaitua. 26 kapitel gordetzen ditu: batzuk XI. mendearen amaierakoak dira, Jacako eraginekoak, animalia fantastikoz eta kiribilez apainduak; beste multzo bat, berriz, San Juan de la Peñako Maisu anonimoari agindu zitzaion, Agüeroko Maisua ere deitua. Merezi du haien aurrean geldiune bat egitea: Adan eta Evaren sorrera, Kain eta Abel, Jaiotza edo Azken Afaria ia antzerkiko keinuekin agertzen dira, begi eta aho puztuekin eta hain horror vacui biziarekin, ezen irudiren batek besoa markotik kanpo ateratzen baitu.

Goiko solairuan, XI. mendeko goiko elizaren sakristia zaharrean, Errege Panteoia dago. Bost mendez Aragoiko eta Nafarroako erregeak lurperatu zituzten hemen, besteak beste Ramiro I.a, Santxo Ramirez eta Pedro I.a, beren emazteekin. Gaur egungo itxura —estukuak, marmolak, brontzezko xaflak eta gudu legendarioen medailoiak— Karlos III.ak 1770ean abiarazi zuen berrikuntzari zor zaio.

Historia eta kondaira bat egiten dira hemen. Kontatzen denez, Voto nobleak, orein baten atzetik zihoala, zaldiarekin batera amildegitik behera erori eta onik atera zen, eta ermita bat eta Juan de Atarés ermitauaren gorpua aurkitu zituen. Esaten da, halaber, hemen hautatu zutela Garci Ximénez buruzagi, eta Grial Santua horma hauen artean zaindu zutela 1071tik 1399ra. Ziurragoa da 1071ko martxoaren 22an Espainiako lehen erromatar errituko meza hemen ospatu zela, Santxo Ramirezek monasterioa Clunyko fraideei eman zien urte berean.

1494ko eta 1675eko suteen ondoren, Monasterio Berria eraiki zuten, gorago. Zaharra Monumentu Nazional izendatu zuten 1889an, eta Ricardo Magdalenaren zuzendaritzapean zaharberritu zuten.