Berlanga de Duero

Berlanga de Duero Escalote ibaiaren arroilan babesten da, gaztelua altxatzen den muinoaren azpian, eta lehen ibilalditik bertatik argi uzten du hemen boterea eta asmo handiak izan zirela. Gaur egun miresten denaren zati handi bat Tovartarrei zor zaie, herriko jaunak eta Berlangako markesak, XVI. mendean hirigintza-erreforma sakona bultzatu eta egungo gaztelua, kolegiata, San Antonio ospitalea, korazonisten komentua, Paredes Albaseko ermita eta jauregi bat eraiki baitzituzten; jauregi horren lorategi errenazentistak, garai hartako kroniken arabera, Europako onenetakotzat hartzen ziren.

Kolegiata da hitzordu nagusia. María de Tovarrek eta Íñigo Fernández de Velascok sustatu zuten, eta haien armarriak iparraldeko atean ikus daitezke; 1526 eta 1530 artean eraiki zen, Juan de Rasinesen proiektuari jarraituz. Hura altxatzeko, herriko Erdi Aroko elizak bota zituzten, eta haien gurtza tenplu gotiko-errenazentista honetan bildu zen. Lonja-oinplanoa du: altuera bereko hiru nabe, lauhostoko trazeriadun gangak eusten dituzten zutabe zilindrikoak eta kontrahormen arteko sei kapera. Barruan intxaurrondozko koru errenazentista bat dago zain, Vandomaren eta Valderramaren lana, 63 eserlekurekin; priorearena baino ez dago apainduta, San Pedro eta San Pablorekin. Proiektuak klaustro bat eta beste dorre bat ere bazituen, baina diru faltagatik ez ziren inoiz amaitu.

Merezi du hirigunean lasai ibiltzea. Plaza Nagusia, lau aldekoa eta alde guztietan arkupeduna, harrizko oinarrien gaineko zurezko zutabeekin, Gaztelako plazaren adibide bikaina da. Haren osagarri dira arkupedun kaleak, adobezko eta egurrezko egiturako etxeak, armarridun fatxadak dituen Real kalea eta Aljama auzoa, Erdi Aroko trazadura gordetzen duen antzinako judu-auzoa.

Herriaren historia aspaldikoa da: Kalkolitoko, zeltiberiarren eta erromatarren aztarnak daude, eta al-Andalusen garaian Kaliferriaren mugako gotorlekua izan zen, gazteluaren aitzindari zen alkazaba batekin. Fernando I.ak 1059an konkistatu zuen, eta hiribildu eta lur-erkidego baten buru bihurtu zen. Gero zoritxarrak etorri ziren: gazteluak su hartu zuen eta 1660an abandonatu zuten, eta Independentzia Gerran tropa napoleondarrek kolegiata arpilatu eta hainbat jauretxe eta jauregia erre zituzten.