Olivako Santa Maria Errealaren monasterioa

Nafarroako Erdialdean dagoen Karkastillora hurbiltzen denak ohikoa ez den zerbait aurkituko du Olivako Santa Maria Errealean: Erdi Aroko monasterio bat, harria eta oroimena bakarrik ez dena, oraindik ere otoitz egin, lan egin eta ardoa egiten den lekua baizik. Mendeetako gorabeheren ondoren berreskuratutako jarraitutasun hori da, agian, bisitaria gehien harritzen duena, elizako atalasea zeharkatu aurretik ere.

Monasterioa XII. mendean sortu zen, García Ramírez erregearen bultzadari esker, eta Nafarroako erresumaren barruan Zistertar Ordenak egindako lehen fundazioa izatearen ohorea du. Olivako Andre Maria izenez ere ezaguna, Espainia osoko arte zistertarraren multzorik garbienetako bat jotzen da, san Bernardok defendatzen zuen soiltasunaren ideal hari leial.

Protagonista nagusia abadia-eliza da. Erromanikotik gotikorako trantsizio betean eraikia, harritu egiten du bere neurri monumentalengatik eta, aldi berean, apaingarrien ia erabateko soiltasunagatik. Hemen ez dago arreta galarazten duen apaingarririk: edertasuna eskalan, argian eta lerroen garbitasunean dago, hain zuzen ere fraide zuriek beren tenpluak diseinatzean bilatzen zutena.

Monasterioaren historia ez da lineala izan. Mendizábalen Desamortizazioak hustu egin zituen haren eraikinak, eta multzoa arriskuan jarri zuen abandonu-aldi luze bati eman zion hasiera. Bizitza monastikoa 1927an itzuli zen, fraide trapista talde baten eskutik, eta eraikinari jatorrizko funtzioa itzuli zion.

Gaur egun, Oliva monumentu nazional eta kultura-ondasun izendatuta dago, baina, batez ere, espiritualtasun-gune bizia izaten jarraitzen du. Horri gehitu behar zaio bertako ardogintza: bilketarako pentsatutako leku batetik oroigarri oso lurtarra eramateko aukera ematen dio bidaiariari.