Montearagongo gaztelua

Aragoi mendiaren gailur biribil eta garaian, Quicenako udal-mugartean eta Huescatik oso gertu, aldi berean gotorleku, errege-egoitza eta monasterio izan zen leku baten hondakinak altxatzen dira. Mendiak eman zion izena multzoari, eta nahikoa da harresietaraino igotzea kokaleku hau zergatik aukeratu zen ulertzeko: hemendik menderatzen da urte askoan Aragoiko erregeen helburu nagusia izan zen hiria.

Sancho Ramírez izan zen sortzailea, eta estilo erromanikoan eraiki zuen, Huesca musulmanaren aurrean gotorleku kristau gisa. Harresi barruan etxebizitza militarrak zituen barruti gotortu gisa pentsatu zuen, eta bere egoitza eta gorteen egoitza bihurtu zuen hil zen arte; hain zuzen ere, Huescako setioan hil zen. Bere armadak hartzeko, Montearagon herria eraikiarazi zuen inguruan. Bere aitak, Ramiro I.ak, Zaragozako taifaren aurka abiatutako kanpainen oinordeko, erregeak funtsezko pieza bihurtu zuen gaztelu hau Aragoiko Errege Etxearen jatorrian.

Harresien barruan ez zegoen soldaduak bakarrik. Barrutiak eliza aberats bat eta errege-abadia bat hartzen zituen, Montearagongo Nazareteko Jesusena, beti ere san Agustinen arauaren pean bizi ziren kalonjeek gobernatua. Koroaren babesari esker, Erdi Aroko monasterio garrantzitsuenetako bat izatera iritsi zen: XII. mendean ehun eta lau eliza eta herri zeuden haren mende, eta haren fraideek eserlekua zuten erresumako gorteetan.

Gazteluaren bizitza militarra itzali egin zen Huesca hartu eta penintsulan musulmanekiko gerrak amaitu ondoren, baina erlijio-komunitateak ia 750 urtez jarraitu zuen. Gaur egun multzoa hondatuta dago, baina haren silueta nahastezina da oraindik Huescako paisaian. 1931n Monumentu Nazional izendatua, merezi du bisitatzea, bai bere siluetagatik, bai Aragoiren sorreran esan nahi izan zuen guztiagatik.