Sandovalgo Santa Maria monasterioa

Villaverde de Sandovalen, Leongo Mansilla Mayor udalerrian, poliki ibiltzera gonbidatzen duten leku horietako baten aztarnak daude: Sandovalgo Santa Maria monasterioa. XII. mendean sortu zuen ordena zistertarrak, eta gaur egun multzoa erdi hondatuta dago; hain zuzen ere, harri noblearen eta abandonuaren arteko nahasketa horrek izaera berezia ematen dio bertaraino iristen denari.

Bisitariarentzat interesgarriena eliza da, zutik dirauena eta oraindik parrokia gisa erabiltzen dena, nahiz eta elizkizunak oso noizean behin baino ez diren egiten. Merezi du arreta jartzea nola irakur daitekeen eraikuntzaren historia hormetan bertan: burualdea eta lehen zatia, bere ganga, nabe, habe eta kapitelekin, erromaniko zistertarrekoak dira, soil eta garbiak, eta tenpluaren gainerakoa gotiko berantiarraren garaian amaitu zen. Bertan ibiltzea, nolabait, estilo batetik besterako igarobideaz gozatzea da, teilatu beraren azpian.

Bere balioa goiz aitortu zen: 1931ko ekainaren 3an, multzoa Monumentu Historiko-Artistiko izendatu zuten, Espainiako ondarearen babes zaharrenetako bat.

Gainera, Sandoval Europako erromesbide handiari lotuta dago. 2015ean Unescok Espainiako Done Jakue Bidearen hedapena onartu zuenean, «Santiago de Compostelako Bideak: Frantses Bidea eta Espainiako Iparraldeko Bideak» izenarekin, Espainiak bidalitako dokumentazioak lotutako elementuen inbentario bat jasotzen zuen, eta bertan agertzen da monasterio hau. Leongo lur hauetan barrena dabilen erromes edo bidaiariarentzat, merezi du urrats batzuk desbideratzea eta Zistergoak bere arrastoa utzi zuen txoko hau ezagutzea.