Talamanca

Talamanca oinez ibiliz ulertzen den herri horietako bat da. Harrizko etxeak gaztelua eta elizaren artean geratzen den tartean pilatzen dira, eta, hain zuzen ere, batasun horretatik sortu zen gaur egun bisitariak zeharkatzen duen gunea. Sant Llorenç del Munt i l'Obac parke naturalaren barruan dago, Bages eskualdean, eta astegunetan lasaitasuna nagusi den arren, asteburuetan eta oporretan jendez betetzen da, bere izaera erdiarokoak erakarrita.

Altxor nabarmenena Santa Maria eliza da, XII. mendearen amaierako eraikin erromanikoa, XVIII. mendean hiru nabe izan arte berritu zena, nahiz eta 1038an dokumentatuta agertzen den jada. Oso gertu dago gaztelua, 967. urtean aipatu zena lehen aldiz. Multzoaren ikuspegi ona izateko, komeni da Creu plazara igotzea, herriko punturik altuena; bide baten erdian landatutako gurutzeari zor dio izena, eta begiratoki natural gisa balio du.

Lekuaren historia zaharra da: aztarna iberiarrak aurkitu dira, eta IX. mendearen amaieran, Borrell kondeak eta Gifre Iletsuak bultzatutako birpopulatze militarrarekin, iparraldeko nekazariak iritsi ziren eta gaztelu eta elizen ondoan finkatu ziren. Lehen aipamen idatzia 960koa da, Sallak, Sant Benet de Bageseko monasterioaren sortzaileak, gazteluaren barrutian lurrak eta etxeak eman zituenekoa.

Merezi du inguruei denbora pixka bat eskaintzea. Iturria, 1683an eraikia, txoko itzaltsu batean ezkutatzen da, ehun urtetik gorako zuhaitz baten ondoan, eta auzo osoa hornitu zuen ur korrontea iritsi arte. Hirigunetik kanpo dago Santa Magdalena ermita, XIII. mendearen amaieratik ezagutzen dena, eta mahastien artean agertzen dira zazpi upelak, XIX. mendearen erdialdean eraikitako upeltegi bakartiak.

Amaiera ederra hiru jauzien inguruneak jartzen du, Llobregaten begiak ere deitua: bertan, ibaiak kareharrizko presa natural bat osatzen du, eta ura bi metro inguruko jauzietatik dario.