Medinaceli

Medinacelira iristen denak, lehenik eta behin, erromatar arkua bilatzen du; K.o. I. eta III. mendeen artean eraiki zuten, muinoaren ertzean. Espainian hiru arku dituen bakarra da, eta duela gutxiko zaharberritzearen ondoren, zimenduak sendotuta, berriro osorik ikus daiteke. Handik oso gertu, amildegiaren gainean, errepideko antzinako aterpe nazionala dago, eraikin protoarrazionalista bat, 1929an paradoreen sarerako diseinatua eta 1935etik 1978ra bitartean jardun zuena.

Herriaren bihotza plaza nagusia da, bost mila metro koadro inguruko gune zabala, erromatar foroaren orubean dagoena. Ekialdeko aldean dukeen jauregi errenazentista altxatzen da, XVI. mendean zehar eraikia, fatxadan Medinaceliko etxearen armarriak dituela. Hamarkada luzez hondatuta egon ondoren, berreskuratu egin zuten, eta gaur egun beheko solairuan kultura-erakusketetarako museo bat dago. Hegoaldean Alhondiga dago, hau ere XVI. mendekoa, merkataritzarako arkupeekin, goiko solairuan antzinako udaletxearekin eta, atzealdean, garai batean kartzela izandakoarekin.

Merezi du kaleetan galtzea; hain dira estuak, ezen zenbait zatitan besoak zabalduta bi hormak uki baitaitezke. Labirinto horretan ageri dira Andre Maria Jasokundekoaren kolegiata —haren abadeek mendeetan auzitan aritu ziren Sigüenzako apezpikuekin, eta bertan Medinaceliko Kristo bat gurtzen da— eta Canal iturria, erromatarrek eraikitako hodietatik oraindik ura dariola.

Herriaren kokapenak, Jalón eta Arbujuelo ibaien haranen artean, azaltzen du bere historia militar luzea. Occilis zeltiberiarraren oinordekoa, kristauen eta musulmanen arteko muga izan zen; bere alkazaban —haren hondar berreraikiak hilerri gisa erabiltzen dira gaur egun— hil omen zen Almanzor 1002an, zenbait egileren arabera. Alfontso I.a Borrokalariak 1129 inguruan konkistatu zuen, eta mende batzuk geroago Empecinadok hemen egin zien aurre Napoleonen tropei. 2013tik Espainiako Herri Politenen (Los Pueblos Más Bonitos de España) zerrendan dago, hori lortu zuen Soriako lehen herria.