Piedrako monasterioa

Piedra ibaiaren ertzean, Nuévalosko lurretan eta Calatayudeko eskualdearen barruan, Aragoiko leku bisitatuenetako bat altxatzen da. Gaur egun bidaiariak turismo-gune handi gisa ezagutzen duena, sei mende baino gehiagoz Santa María la Blancari eskainitako monasterio zistertarra izan zen, eta oraindik ere monasterio-bizitza luze haren berri ematen duten piezak gordetzen ditu.

Bere historia 1194an hasten da, Pobletetik iritsitako hamahiru fraide Piedra Viejako gaztelu zaharrean kokatu zirenean. Harrezkero, monasterioa hiru fase handitan hazi zen: lehenengoa, gotikoa, XIII. mendean; bigarrena, XVI. mendean, gotikoa errenazimentuko zaletasunarekin nahasten zena; eta, azkenik, etapa klasiko eta barrokoa, XVIII. mendean. Garai horien gainjartzea da, hain zuzen ere, multzoari nortasuna ematen diona.

Merezi du harresiz inguratutako barrutira nola sartzen zen erreparatzea: jatorri erdiaroko omenaldi-dorrearen bidez. Elizak, XIX. mendeko lehen hamarkadetan galdu zenak, klaustroarekin lotzen zuen; klaustroa arku zorrotz handien bidez irekitzen da, eta inspirazio bizantziarreko hostotza landuko kapitelek errematatzen dute. Eraikineko beste bitxietako bat eskailera nagusia da, arkuen gainean bermatutako bi tarte zabaletan zabaltzen dena eta ganga eder batek estaltzen duena.

Erlijio-bizitza 1835ean amaitu zen, Mendizábalen desamortizazioak monasterioa uztera behartu zuenean. Bost urte geroago partikular batek erosi zuen, eta turismo-establezimendu bihurtu zuen, gaur arte mantendu duen erabilera. Haren balioa 1983an aitortu zen, Monumentu Nazional izendatu zutenean, eta ezinbesteko geldialdia da oraindik ere Zaragozako barnealdean ondarea eta paisaia uztartu nahi dituenarentzat.