Aínsa

Pirinioetako hiribildu gutxik gordetzen dute Erdi Aroko giroa Aínsak bezain osorik; haren alde zahar osoa multzo historiko eta kultura-intereseko ondasun izendatuta dago. Bertako kaleetan barrena ibiltzea Sobrarbeko konderriaren antzinako hiriburua zeharkatzea da. Lurralde hori Nájera-Iruñeko erresumarena izan zen lehenik, erresuma hartatik Nafarroakoa sortu aurretik, eta azkenean Aragoiko erresuman sartu zen.

Dena gazteluan hasi zen. XI. mendean eraiki zuten, Abizandaraino luzatzen zen lurralde kristauen defentsa-lerroaren pieza gisa. Haren inguruan hazi zen hiribildua, eta Erdi Aroan harresiz inguratu zuten. Lekuaren muga-izaera Santa Maria elizan ere nabari da, tenplu eta defentsa izateko pentsatu baitzuten aldi berean: nahikoa da dorreko gezileihoei erreparatzea. 1124an, Alfontso I.a Borrokalariak herri-gutuna eman zion Aínsari, eta horren bidez Jacako forua eman zien bertakoei.

Tradizioak, ordea, jatorri epikoagoa nahiago du. Kondairak dioenez, 724. urtean Garci Ximénez erregearen tropek konkistatu zuten plaza, suzko gurutze baten mirariari esker, eta XVI. mendetik Gurutze Estalia deritzonak adierazten du gertaera non jazo omen zen. Jakin behar da, hala ere, iturri historikoen arabera musulmanak ez zirela inoiz lurralde hauetan finkatu.

Denboraren joana ez zen erraza izan. Sobrarbeko gainbeherarekin, Aínsak mendeetan bizirauteko ekonomian bizi izan zuen, eta XX. mendean, elektrizitatea sortzeko eta Ebroko lautadak ureztatzeko egindako urtegiek eta obra hidraulikoek laborantza-lurrak urpean utzi zituzten eta bizilagun asko emigratzera bultzatu; inguruko zenbait herri hustu edo ia hustu egin ziren, eta Aínsaren mende geratu ziren.

Irtenbidea landa- eta natura-turismoaren eskutik iritsi zen. Gaur egun, hiribildua abiapuntu ezin hobea da Ordesa eta Monte Perdido Parke Nazionalera edo Guarako mendilerrora joateko, eta oinarrizko kanpaleku bikaina mendizaletasunerako eta abentura-kiroletarako.