Donemiliaga Kukulako monasterioa

Leku gutxitan ikus daiteke begirada batean erlijio-historiaren hainbat mende Donemiliaga Kukulan bezala. Errioxako txoko honetara iristen denak ez du monasterio bat aurkitzen, bi baizik: Donemiliaga Suso eta Donemiliaga Yuso. Biek batera VI. mendean sortutako erakunde bat osatzen dute, eta, harrigarria bada ere, gaur egun bizirik dirau.

Dena ermitau batekin hasi zen, Millanekin, inguru hauek aukeratu baitzituen erretiratzeko. Haren inguruan komunitate bat hazten joan zen, eta harekin batera, ordutik eten ez den tradizio bat. Gaur egun lekuan bizi diren fraideek ermitau haren oinordeko zuzentzat dute beren burua, eta horrek ohikoa ez den jarraitutasun-kutsua ematen dio bisitari.

Liluragarria da komunitate horrek berak denboran zehar nola aldatu duen itxura. Hemen ermitauak izan ziren lehenik, eta gero zenobio bat; geroago, erregela hispanikoari jarraitzen zion monasterio bisigodo bikoitz bat, eta ondoren monasterio mozarabe bat. Gero beneditarrak iritsi ziren, eta gaur egun Agustindar Errekoletoen Ordenako fraideen esku dago komentua. Etapa bakoitza penintsulako bizitza monastikoaren historiako kapitulu bat da.

Erdi Aroan hain handia izan zen haren garrantzia, ezen Donemiliaga Erdi Aroko kulturaren benetako gunetzat hartzen baita. Horregatik, merezi du lasai etortzea eta bi multzoei, Susokoari eta Yusokoari, astia eskaintzea, ulertzeko nola bihurtu zen bakarkako erretiro bat bere garaiko gune kultural garrantzitsuenetako bat.