Tuterako Andre Mariaren katedrala

Eliza gutxik laburbiltzen dute hiri baten historia Tuterako Andre Mariaren katedralak bezain ondo. Haren hormen azpian Meskita Nagusiaren aztarnak daude —IX. eta XI. mendeen artean jardun zuen—, eta horien gainean kristau tenplu handi bat jaso zen, erromaniko berantiarrekoa, soila eta neurri oparokoa, zeinetan argi antzematen baita arkitektura zistertarraren eragina.

Bitxia bada ere, eraikin berriak ez zuen musulmanen otoitzetxe zaharraren orientazioa errespetatu. Horregatik, meskita bota egin zuten, eta haren zimendu batzuk baino ez ziren berrerabili; xehetasun horrek laguntzen du ulertzen nola joan zen hiri bat bestearen gainean pilatzen. Lanak XII. mendearen amaieran hasi ziren, Antso VI.a Jakitunaren garaian, eta haren seme Antso VII.a Azkarraren agindupean jarraitu zuten, eta gero azken horren iloba Teobaldo I.arekin; beraz, tenplua Nafarroako hiru erregealdiren ahaleginaren emaitza da.

Mendeetan zehar ez zen katedrala izan, kolegiata baizik. Maila hori XVIII. mendean lortu zuen, Tutera ondoko Tarazonako elizbarrutitik bereizi zenean eta Pio VI.a aita santuak duintasun berria eman zionean, Karlos III.aren eskariz. Mende bat geroxeago, 1884an, monumentu nazional izendatu zuten, haren balio historiko eta artistikoaren aitorpen gisa.

Bisitatzeko, nahikoa da alde zaharrean galtzea: tenplua Plaza Zaharrak eta Roso, Portal eta Horno Higuera kaleek osatzen duten etxadia hartzen du, erdigune historikoaren bete-betean. Merezi du lasai inguratzea sartu aurretik, kale estu horietatik hobeto ikusten baitira eraikinaren handitasuna eta mendeetan zehar Tuterako bizitzaren ardatz gisa izan duen eginkizuna.