Calahorrako gaztelua

Gutxitan engainatzen du eraikin baten kanpoaldeak La Calahorran bezainbeste. Urrutitik, 1.250 metroko altueran dagoen muinoaren gainean, gaztelua mole militar soil eta ia uzkur bat dirudi, Zeneteko Markesgo osoa zaintzen duena. Baina harresiak zeharkatzean, apaindura fin eta bikain bat agertzen da, eta horrek Espainiako arkitektura zibileko Errenazimentuaren lan aitzindarietako bat bihurtzen du.

Barnealde horren sekretua Italian dago. Hura apaintzeko, handik ekarri zituzten materialak, teknikak eta artistak, eta horregatik jotzen da Espainian maisu italiarren lana dokumentatuta dagoen lehen lan handitzat. Obren zuzendaritza, hasieran, Lorenzo Vázquez segoviarraren esku egon zen, baina Zeneteko markesarekin izandako desadostasunen ondorioz, enkargua Michele Carlone genovarrari pasatu zitzaion. Honek Genovako bere tailerrean landu zituen Carrarako marmolak, Almeriako portura landuta iristen zirenak, eta gero gaztelura bertara joan zen muntaketa eta tokiko materialekin egindako piezak gainbegiratzeko.

Landaketan harginlari lonbardiarrek, genovarrek eta carrarakoek parte hartu zuten, eta horrek azaltzen ditu gune batzuen eta besteen arteko estilo-desberdintasun batzuk. Hala ere, multzoak batasun harrigarria transmititzen du, eta hori da garai bereko anaia duen Vélez-Blancoko gaztelutik bereizten duena. Dena azkar egin zen: apaindura 1509 eta 1512 artean osatu zen, eta eraikina altxatzeko, lehenago muinoa hartzen zuen gotorleku arabiarraren hargintzaren zati bat berrerabili zen.

Bere historiak beste interes-arrazoi bat gehitzen du. Gaztelua Mendoza kardinalak bere semearentzat, Rodrigo Díaz de Vivar jaunarentzat, sortu zuen maiorazkoan jaio zen, eta bere garaiko anomalia handia da: monarkiak gotorlekuak eraisteko agintzen zuen bitartean, noblezia feudal zaharraren boterea geldiarazteko, Mendozatarren etxe boteretsuari hau eraikitzeko baimena eman zitzaion. Gaur egun Granadako Diputazioarena da, eta publikoari ireki dio.