Castellfollit de la Roca

Castellfollit de la Roca presarik gabe oinez ibiliz hobekien ulertzen diren leku horietakoa da. Udal-barrutiak ez du kilometro koadro bat ere hartzen, eta, horregatik, Gironako probintziako txikiena da, Kataluniako bigarrena eta Espainia osoko txikienetako bat. Hain gune txikian, Garrotxa eskualdearen bihotzean, erdi aroko jatorria duten kale estuetako alde zahar bat biltzen da, eta etxe gehienak inguruko harri bolkanikoarekin eraikita daude.

Arrokarekiko lotura hori ez da estetikoa soilik. Hemen dago gaur egun Espainian martxan dagoen basaltozko harrobi bakarra, 1929tik ustiatzen dena, nahiz eta 1887ko agirietan jada aipatzen den. Etxebizitzen horma ilunei erreparatzea nahikoa da paisaiak herria zenbateraino moldatu duen ulertzeko.

Eraikin nabarmenena San Salbatore eliza da, XIII. mendetik dokumentatua. Gaur ikusten duguna, hainbat eraberritzeren emaitza, errenazimendu berantiarrekoa da, oinplano karratuko kanpandorre batekin, lau aldeetatik irekia eta pilastra txikiz apaindutako kupula batez errematatua. Merezi du kontserbatu den erromaniko berantiarreko leihoa eta eraikuntzan berrerabilitako basaltozko harlanduak bilatzea. Barnean, gaur egun, aldi baterako erakusketak dituen kultura-zentro bat dago.

Egungo lasaitasuna eta iragan nahasia kontrastean daude. Harresiz inguratutako antzinako hiribildua 1427ko eta 1428ko lurrikarek suntsitu zuten. 1462an, Kataluniako gerra zibilean, Francesc de Verntallaten remensen esku geratu zen, eta 1657an, Kataluniako altxamenduaren erdian, gudu baten agertoki izan zen: Mortarako markesaren, Francisco de Orozcoren, tropa gaztelarrek frantsesak garaitu zituzten. Frantsesek, azkenean, gaztelua suntsitu zuten 1691n.

Geroago, 1874an, hirugarren karlistaldian, Castellfollit eta Oix artean dagoen Toix mendilerroan, Francisco Savallsen karlistek Nouvilasen indar errepublikanoak garaitu zituzten. Historia luzea hain herri txikiarentzat, harriz harri deskubritzen dena.