Letonako dorrea

Letonara iristen denak, Zigoitia Arabako udalerriko herri eta kontzeju txikira, nahasgarria den eraikin bat aurkituko du: Letonako dorreak, Hurtado de Mendozarena ere deitua, gotorleku itxura du, baina bestelakoa izan zen haren benetako zentzua. Babesteko baino gehiago, erakusteko pentsatu zuten, auzokideei eta bisitariei argi uzteko nork agintzen zuen eta zein abizenek merezi zuen errespetua.

XVI. mendearen amaieran edo XVII.aren lehen urteetan eraiki zuten, Erdi Aroko dorre zaharrek beren zeregin militarra aspaldi atzean utzia zuten garaian. Familia nobleek eraikitzen jarraitzen zuten, baina orduan jauregi-egoitza gisa, eta altuera eta sendotasuna, batez ere, ospearen eta leinuaren ikur ziren.

Horrek azaltzen du bisitari adiaren begiek oraindik ere zenbait elementu defentsibo aurki ditzaketela haren hormetan. Ez da komeni hitzez hitz hartzea: tradizioari egindako keinu bat dira, dorre hauek aurreko mendeetan izandakoaren oroigarri, eta, batez ere, eroso eta dotore bizitzeko asmatutako eraikin batean txertatuta daude.

Dorrea ez da bakarrik ulertzen. Multzo baten parte da, eta bertan López de Letona familiaren jauregia ere altxatzen da; bi eraikinak batera ikusteak nahiko ideia zehatza ematen du XVI. eta XVII. mendeen arteko trantsizioan Arabako landa-noblezia txikiaren bizimodua nola antolatzen zen jakiteko. Geldialdi lasaia da, aproposa historia monumentu handietan ez ezik herrietako harrietan ere irakurtzea gustuko duenarentzat.