Arteagako gaztelua

Urdaibaiko itsasadarreko zuhaitzez betetako larre baten erdian, Gernikatik gertu, Loira ibarretik ekarria dirudien silueta bat altxatzen da. Arteagako gazteluak ez du inongo muinoren gailurrik hartzen, ezta inongo igarobide zaintzen ere: Fontainebleau estiloko Frantziako errege-egoitzak bezala, lautadan dago, landarediz inguratuta, eta bere izateko arrazoia ez zen defentsa izan, enperatrize baten ospea baizik.

Istorioa Arteaga leinuaren dorre zahar batekin hasten da, XV. mendearen erdialdean dokumentatua eta XIX. mendean nekazari-etxe soil bihurtua. Leinu hori Montijotarrekin ahaidetuta zegoen, eta horrela, Napoleon III.aren emazte Eugenia de Montijok haren eraldaketa bultzatu zuen, Bizkaiko Batzar Nagusiek haren semea «jatorrizko bizkaitar» izendatu ondoren. Enperadoreek beren arkitektoak bidali zituzten, eta haiek eraikin berria Erdi Aroko dorrearen zimenduen gainean altxatu zuten. Paradoxa da familia inperiala ez zela inoiz hemen bizi izan; Eugenia, tronutik kendu ondoren, Espainian kokatu nahi izan zuenean, Albatarrek hartu zuten Madrilen eta Sevillan, ziurrenik Arteaga denetik urrun zegoelako eta behar besteko erosotasunik ez zuelako.

Emaitza dorretxe neogotiko bat da, gustu erromantikoaren ondorengoa, Erdi Aroko gazteluen errepertorio osoa berreskuratzen duena: almenak, matakanak, animalia-irudidun gargolak eta arku zorrotzak. Dorre nagusiak, oinplano angeluzuzenekoa eta marmol gris eta gorri mailukatuzko harlanduz estalia, bi arku zorrotz oso garai ditu fatxada bakoitzean leihoak inguratzen, armarri handi bat fatxada nagusian eta almenadun erremate hegalari bat dorretxo txikiekin. Izkina batean dorre oktogonal bat atxikitzen zaio, solairu guztiak zeharkatzen dituen eskailera eliptikoa gordetzen duena.

Barrualdean, marmolezko eskailera handi batek apainketa aberatseko ataritera eta marmolez eta haritzez egindako tximinia gotiko monumentalak dituzten bi aretotara darama. Bigarren solairuak, enperadoreentzat gordea, koloretako beirateak dituen otoitz-gela txiki bat gordetzen du. Multzo osoa harresiz inguratutako barruti batek ixten du, lau dorre zilindriko eta ate gotiko bakar batekin. Gaur egun, jabetzak bizia berreskuratu du ostalaritza-establezimendu gisa.