Barkako Andre Mariaren santutegia

Atlantikoaren aurrez aurre, Muxian, Barkako Andre Mariaren santutegia itxura bitxiko harkaitz batzuen ondoan altxatzen da, eta tokiko tradizioarentzat harkaitz horiek ez dira harri soilak. Kondairaren arabera, Santiago apostolua, Hispanian egindako predikuak fruitu gutxi eman zituelako etsita, leku honetan bertan ari zen otoitzean, itsasoan Maria zekarren harrizko txalupa bat agertu zenean. Ama Birjinak adorea eman zion, hemengo eginkizuna beteta zegoela adierazi zion eta Jerusalemera itzultzeko eskatu zion. Txalupa haren hondarrak, gaur egun tenpluaren aurrean ikus daitezkeen harkaitzak lirateke.

Kondaira horrek azaltzen du zergatik erromes batzuek, Santiago de Compostelako katedralera iritsi ondoren, ez duten bidaia amaitutzat ematen eta Bidea etapa batzuetan luzatzen duten kostalderantz, Fisterrako lurmuturreraino edo santutegi honetaraino.

Lekuak debozio-ibilbide luzea du. Gurtzaren lehen arrasto argia XII. mendeko ermita bat da, eta 1544an idatziz aipatzen da jada. Ama Birjinari egotzitako mirakuluei esker, eraikinak handituz joan ziren XVII. mendetik aurrera, harik eta 1716 eta 1719 artean egungo eraikina altxatu zen arte, Macedako dukeen babesari esker; haien gorpuzkiak tenpluan bertan hartu zuten atseden azkenean.

Multzoak hazten jarraitu zuen ondoren. XIX. mendean erretore-etxea (1828) eta kanpai-horma bat (1834) gehitu zitzaizkion, biak oraindik zutik, eta XX. mendean Ameriketako galiziar emigrante batek ordaindu zuen fatxadaren bukaera, bere bi dorreekin.

Bere historia hurbila ere kontatzea merezi du. 2013ko abenduaren 25ean, Dirk ekaitzean, tximista batek sute bat eragin zuen, eta suteak estalkia eta barrualdea suntsitu zituen, nahiz eta ez zen biktimarik izan. Hilabetez, eraikinak haizeari eta euriari eutsi zien aterperik gabe, harik eta 2014ko ekainean zaharberritzea hasi zen arte, Santiagoko artzapezpikutzaren kargura. 2017az geroztik, galdutako erretaula nagusia bere argazkia duen binilozko xafla baten bidez gogorarazten da.