Lunatarren gaztelua

Zaragozako Aranda eskualdeko Mesones de Isuelara hurbiltzen denak, ezer baino lehen, gaztelua ikusten du: herrigunearen gainetik altxatzen den muino harritsu baten gailurra koroatzen du, eta oraindik ere herria zaintzen ari dela dirudi. Ez da edozein gotorleku, Aragoi osoko azalera handieneko gazteluen artean baitago; hori ondo antzematen da haren inguruan ibili eta gailurrean hartzen duen esparruaren zabalera ikusten denean.

Haren historia dokumentatua 1175ean hasten da, Sancha de Abiegok tenplarioei eman zien urtean. Hori da lekuari buruz gordetzen den lehen idatzizko berria, eta harekin batera gaztelua Erdi Aroko ordena militar eragingarrienetako baten esparruan sartu zen. Tenpleko zaldunek etenik gabe izan zuten beren esku, ordena bera desagertu zen arte; hala, denbora luzez, haitz hau Aragoiko lurretan zituzten guneetako bat izan zen.

Tenplarioen ondoren, gotorlekua Luna etxearen eskuetara igaro zen, gaur egun ezagutzen den izena emango zion leinuaren eskuetara, alegia. Horregatik, bai Lunatarren gaztelua bai, besterik gabe, Mesones de Isuelako gaztelua esaten zaio; bi izen horiek ondo laburbiltzen dituzte haren iragana markatu zuten bi aroak.

Bisitak, beraz, bi erakargarri ditu. Batetik, muinoaren goialderaino igotzeko eta handik oinetan zabaltzen diren herria eta harana begiztatzeko esperientzia. Bestetik, fraide gudariak eta Aragoiko historian pisu handiena duten abizenetako baten nobleak ibili ziren gune bat zapaltzeko aukera. Komeni da presarik gabe joatea, multzoaren neurriek liluratzen uztea eta mendeetan zehar bertan bizi izan eta defendatu zutenen bizimodua irudikatzea.