Jerez de los Caballeros

Jerez de los Caballerosera hurbiltzen dena urrutitik ohartzen da hiriaz, dorreei esker. Ez da kasualitatea lau dorreen hiria deitzea: adreiluz, igeltsuz eta lur beiraztatuz eraikitako lau kanpandorre barroko dira, etxeteriaren gainean distira egiten dutenak, eta horiek, gainerako ondare mudejar, gotiko eta barrokoarekin batera, 1966an multzo historiko-artistiko izendatzeko arrazoi izan ziren.

Deigarriena San Bartolome elizakoa da, 1759koa, estiloz Sevillako Giraldaren ahaidea eta koloretako zeramikazko apaindurez estalia; elizak berak, XV. mende erdialdekoak, adreiluzko eta igeltsuzko atari bat ere badu, azulejo polikromatuz jantzia. San Migel Goiaingeruaren elizak 1749ko dorrea du, zeinaren lehen gorputzak, XVI. mendekoak, ataripe gisa egiten duen, eta barruan, linternadun kupula bat, Hirutasun Santua fresko-pinturaz irudikatuta duena. Laukotea osatzen dute Santa Katalinak, 1762ko kanpandorre jada neoklasiko kutsukoarekin, eta Santa Maria de la Encarnación elizak, tenplurik zaharrenak; bertan, zutabe batek 556. urteko abenduaren 25eko sagarapenaren inskripzioa gordetzen du.

Hiriaren abizenak templarioengana garamatza. Leongo Alfontso IX.ak haien laguntzaz konkistatu zuen 1230ean, eta gero Tenpleko Ordenari eman zion; ordenak birpopulaketa bultzatu zuen, eta XIII. mendean gaztelua eraiki zuen, musulmanen antzinako alkazaba baten gainean —haren elementu batzuk oraindik geratzen dira—, baita harresiak ere. Sei ateetatik bi iraun dute, Burgoskoak eta Villakoak, eta Santiagoko Ordenak ere bere arrastoa utzi zuen gotorlekuan.

Baina historia askoz lehenagokoa da. Granjako larreko Toriñueloko trikuharriak historiaurreko biztanleak gogorarazten ditu; feniziarrek Ceret deitu zioten, eta erromatarrek Fama Iulia Seria, Zilarrezko Bidetik gertu, eta Pomarreko villako mosaikoak, galtzada harriztatuaren goialdekoa eta Pontón eta Viejo zubiak utzi zituzten. Musulmanen garaitik, Xerixa edo Xeris izenez ezagutzen zenean, Morería eta Alhóndiga bezalako auzoen izenak eta trazadura iraun dute, oinez galtzeko aproposak.