Albarracín

Aragoiko hiribildu gutxik dute Albarracínek bezain historia berezia. Bere izenak berak Banu Razin gogorarazten ditu, XI. mendean boterea bereganatu eta herria taifa txiki baten hiriburu bihurtu zuen klan berbere bat. Al-Andalusko garai hark oraindik ere paisaian nagusi diren arrastoak utzi zituen: Andador dorrea, kanpoko barrutiaren goialdean, eta antzinako alkazaba hartu zuen gaztelua. Ez da kasualitatea herria 1961etik Monumentu Nazionala izatea, 1996an Arte Ederren Merituzko Urrezko Domina jaso izana eta Gizateriaren Ondare izateko hautagaien artean egotea.

Alkazarra, alde zaharraren erdian, zaharberritu eta bisitarako egokitu da 2004 eta 2006 artean egindako indusketen ondoren. Harresi-hesi sendoaren atzean Erdi Aroko eremu arkeologiko bat ageri da, haren bilakaera jarraitzeko aukera ematen duena: Albarracíngo jaunen egoitza XIII. eta XIV. mendeetan, Aragoiko konkistaren ondoren sakonki eraldatua, XVI. mendearen amaiera arte bizilekua eta XVIII. mendean suntsitua, Ondorengotza Gerraren ondoren. XIV. mendeko harresi kristauak Doña Blanca dorrearekin lotzen dira; mendi-mihiaren muturrean dago, Andador dorrearen simetrikoa.

Ibilbideak Salbatzailearen katedralean jarraitzen du, XVI. mendekoa, nabe bakarrekoa eta alboko kaperaduna; bere museoan Gedeonen bizitza kontatzen duten tapiz flandriarrak gordetzen dira. Haren ondoan apezpiku-jauregia altxatzen da, ataurre barrokoarekin, ibilbide luzeko apezpiku-egoitza baten lekuko. Udaletxe plazan, XVI. mendeko udaletxeak egurrezko balkoiak eta ibaira begira dagoen korridore bat ditu; Molinako Atean, berriz, Julianetaren etxeak tokiko herri-arkitektura laburbiltzen du.

Gotorlekuaren garrantziak azaltzen du ohiz kanpoko ibilbide politikoa. Azagratarrei, nafar leinu bati, lagata, Albarracín Gaztelatik eta Aragoitik independente mantendu zen egitez 1170etik aurrera, eta apezpikutegi propioa ere izan zuen. 1220an Jaime I.ari eutsi zion, eta setio baten ondoren baino ez zen erori Pedro III.aren aurrean, 1300ean Aragoiko Koroan behin betiko sartu aurretik. Askoz lehenago, inguruko rodeno pinudian, historiaurreko biztanleek beren labar-pinturak utzi zituzten, eta Burdin Aroan zelta lobetanoak bizi izan ziren inguruan.