
Landa-herrietara bidaiatzea: aholkuak ihesaldi baterako
Landa-herrietara bidaiatzean zer hartu kontuan: noiz joan, nola mugitu, zer ikusi eta tokiko bizimodua nola errespetatu, Pals, Palenzuela edo Priegoko adibideekin.
Artikulu honetan
Herri txiki batera bidaiatzea ez da hiri handi batean turismoa egitea bezala. Han ez dago ilararik museoetan ezta autobus turistikorik ere, baina ez dago zerbitzurik urrats bakoitzean ere. Horren truke, bidaiariak beste leku batzuetan lortzen zaila den zerbait aurkitzen du: lasaitasuna, mendeetako historia duten kaleak eta ia bakarrik deskubritzen diren monumentuak. Ihesaldia borobila izan dadin, komeni da zenbait gauza kontuan hartzea autoa martxan jarri aurretik.
Planifikatu uste baino gehiago
Landa-herrietan inprobisazioak muga bat du. Tenplu, komentu eta gaztelu askok ordutegi murriztuak dituzte edo une jakin batzuetan baino ez dira irekitzen, eta eskura dagoen informazioa urria izaten da batzuetan. Zentzuzkoena da aldez aurretik udaletxean edo eskualdeko turismo bulegoan informatzea, eta ez ematea dena irekita egongo denik.
Adibide ona da Nuestra Señora del Rosal komentua, Prieguko udalerrian, Cuencako probintzian. Ibilbide turistiko handietan agertzen ez den eraikin horietako bat da, eta datu egiaztatu gutxi daude haren inguruan. Horrexegatik erakartzen du bidaiari jakin-minduna, baina, era berean, itxaropen irekiekin joatea eta herrian bertan galdetzea eskatzen du.
Antzeko zerbait gertatzen da Santiago Apostoluaren elizarekin, Calzada de los Molinosen (Palentzia). Bidaiariaren eskura dagoen informazio dokumentatu gutxi gordetzen da harena, beraz, bisitak badu aurkikuntza pertsonaletik asko: haren silueta, hormak eta inguruko etxeekin duen harremana begiratzea.
Aukeratu ondo urtaroa
Klimak markatzen du landa-ihesaldi ororen erritmoa, batez ere penintsulako barnealdean. Gaztelako lurretan, bai Cuencan bai Palentzian, udaberria eta udazkena izan ohi dira unerik onenak: apiriletik ekainera edo iraila eta urria bitartean, negu hotzak saihesten dira eta, Cuencaren kasuan, uda oso beroak ere bai.
Hegoaldean beroak agintzen du. Vejer de la Fronterako gaztelua ezagutzeko, Cádizen, gomendagarria da urritik maiatzera joatea, uztaileko eta abuztuko beroa muturrekoa izan baitaiteke. Eta plana iparraldeko naturan bada, Gujuliko ur-jauzia Araban, adibidez, sasoirik onena maiatzetik irailera bitartekoa da, euriak ez baitira hain ohikoak.
Arau orokor gisa: udan, saihestu eguerdiko orduak eta aprobetxatu goizeko lehen orduak eta arratsaldearen amaiera paseatzeko.
Autoa, ia ezinbestekoa
Landa-eremuko garraio publikoa mugatua izan ohi da; beraz, kasu gehienetan autoa da tresnarik praktikoena. Hori bai, iristean, komeni da herriaren sarreran uztea eta alde zaharra oinez ibiltzea. Kale asko estuak, aldapatsuak edo harri-zolatuak dira, eta ez ziren ibilgailuetarako pentsatu.
Gujuliko ur-jauzia leku irisgarriaren adibide ona da: Urkabustaizko udalerrian dago, Gasteiztik 30 bat kilometro ipar-mendebaldera, Urduña eta Murgia lotzen dituen A-2521 errepidearen ondoan. Hala ere, autoa aparkatuta, oinez ibiltzea da kontua.
Zenbait aholku praktiko:
- Bete depositua jende gutxiko eremuetan sartu aurretik.
- Eraman oinetako erosoak eta zola onekoak: harri-zolatua eta aldapak dira ohikoena.
- Deskargatu mapak mugikorrean, estaldurak huts egin baitezake.
- Eraman diru pixka bat eskudirutan eta ura, denda irekirik aurkitzen ez baduzu ere.
Utzi herriari erritmoa markatzen
Herri bat ezagutzeko modurik onena presarik gabe ibiltzea da. Palenzuelan, El Cerrato eskualde palentziarrean, San Joan Bataiatzailearen eliza alde zaharraren erdi-erdian altxatzen da; beraz, hura ikustera doanak bidenabar ibiltzen ditu herriko kalerik historikoenak. Bidaia lasaitzeko lurraldea da, herri bakoitzean geldituz.
Gauza bera gertatzen da Castellar de n'Hugen, Berguedà eskualdean (Bartzelona). Han Santa Mariaren eliza (Castellar de n'Hug) herriaren erdigunean dago: edozein ibilaldik haren aurrean amaitzen du, eta orientatzeko erreferentzia naturala da. Autoa utzi eta oinez ibiltzea da hura ulertzeko modurik onena.
Bilatu harrien atzeko historia
Herri asko gaztelu edo eliza baten inguruan antolatu ziren, eta zergatia ulertzeak bisitaz gehiago gozatzen laguntzen du. Pals, Gironako Baix Empordàn, harrizko liburu bat bezala ibiltzen da: gazteluak, herriak eta harresiek galtzera gonbidatzen duen multzo monumentala osatzen dute. Haren ikurra Orduen Dorrea da, Palseko gaztelutik geratzen den gauza bakarra; IX. mendean sortu zen muga bat zaintzeko eta defendatzeko. Gaztelua oso hondatuta atera zen Remença gerratik, 1380 eta 1482 artean eskualdea astindu zuten nekazari-matxinadetatik.
Vejer de la Fronterako gazteluan antzeko zerbait gertatzen da: Erdi Aroko gotorleku bat da, eta gogorarazten du herriak defentsa-funtzio bat izan zuela, gaur egun kale zuriztatuen artean ia sumatu ere egiten ez dena. Bisitatzeak paseatzaile hutsaren begirada aldatzen du, harresi horien atzean nola bizi ziren ulertzen saiatzen denaren begiradagatik.
Errespetatu tokiko bizimodua
Herri bat ez da dekoratu bat: goiz jaikitzen den, lurra lantzen duen eta bere ohiturak gordetzen dituen jendea bizi da bertan. Oinarrizko jarraibide batzuk:
- Hitz egin ahopeka bizitegi-kaleetan, eta ez begiratu patio edo etxe partikularretara.
- Eliza edo komentu bat bisitatzen baduzu, gogoratu oraindik ere gurtza-lekuak direla: arropa egokia eta isiltasuna.
- Errespetatu lursailak, bideak eta abereak; itxi itxita aurkitzen dituzun langak.
- Erosi tokiko dendetan: herriak bizirik jarrai dezan laguntzeko modurik onena da.
- Eraman zure zaborra, batez ere natura-guneetan.
Uztartu ondarea eta natura
Landa-turismoaren abantailetako bat da monumentua eta paisaia eskutik joan ohi direla. Alde zahar batean ibili ondoren, askotan nahikoa da tarte labur bat egitea ur-jauzi, haran edo begiratoki batekin topo egiteko. Gujuliko ur-jauzia, Oiardo errekaren gainean ehun metrotik gorako jauzi bertikala duena, adibide ona da: badira penintsulako iparraldeko erdiko ur-jauzirik handiena dela uste dutenak. Haren izenak, euskaratik datorrenak, «leku garaia» esan nahi du, hain zuzen.
Azken aholku bat
Bidaiatu jakin-minez eta itxaropen itxirik gabe. Landa-herrietan ez dituzu beti panel azalpenezkoak ezta bisita gidatuak aurkituko, baina bai beren elizaren edo gazteluaren historia kontatzeko prest dauden bizilagunak. Galdetu, entzun eta hartu denbora: askotan, ihesaldiaren onena ez dago inongo gidatan.
Artikulu honetako ibilbidea
8 geldialdi · 1979.3 km autoz. Ikusi mapan eta antolatu bidaia urrats gutxitan.
Estiloaren araberako gidak
Artikulu honetako lekuak
HerriaPals
Villa medieval del Bajo Ampurdán cuyo castillo, murallas y Torre de las Horas cuentan mil años de historia, desde donaciones reales del siglo IX hasta las revueltas remensas.
GazteluaCastillo de Pals
La Torre de las Horas, antigua torre del homenaje de un castillo fronterizo del siglo IX, preside el núcleo antiguo de Pals y resume once siglos de historia ampurdanesa.
GazteluaVejer de la Fronterako gaztelua
Vejer de la Fronterako Erdi Aroko gotorlekua, Cádizko probintzian: derrigorrezko geldialdia probintziako herri ezagunenetako baten iragana ulertzeko.
ElizaSan Joan Bataiatzailearen eliza
San Joan Bataiatzaileari eskainitako tenplu katolikoa, Palenzuelako alde zaharraren erdi-erdian; Palentziako El Cerrato eskualdeko herriak lasai ezagutzeko aitzakia ezin hobea.
ElizaSantiago Apostoluaren eliza
Calzada de los Molinoseko (Palentzia) Santiago Apostoluaren eliza geldialdi xume eta benetakoa da Gaztelako herriak presarik gabe ibiltzen dituenarentzat.
MonasterioaArrosadiko Andre Mariaren komentua
Priegoko (Cuenca) Arrosadiko Andre Mariaren komentua geldialdi apala da Cuencako herriak ibili eta haien ondarea ezagutu nahi dituenarentzat.
ElizaSanta Maria eliza (Castellar de n'Hug)
Santa Maria elizak Castellar de n'Hugeko erdigunea gidatzen du, Berguedàn: geldialdi xumea, Kataluniako eskualde honetako herriak lasai ibiltzen dituenarentzat.
Ur-jauziaCascada de Gujuli
Un salto vertical de más de 100 metros del arroyo Oiardo, rodeado de hayedos y robledales, al que se llega con un paseo sencillo de un cuarto de hora.
Adimen artifizialaren laguntzaz idatzitako artikulua, Wikipedian (CC BY-SA 4.0) eta gure katalogoan oinarrituta, eta El Trotamundos Curiosoko taldeak berrikusia.



